tentoonstelling

zanele muholi
8 jul - 15 okt 2017

Deze zomer haalt het Stedelijk Museum de jonge Zuid-Afrikaanse fotograaf Zanele Muholi naar Amsterdam. 

Muholi is een betrokken fotograaf en visueel activist. In haar werk onderzoekt, documenteert en verbeeldt zij de zwarte LGBTQI identiteit in het hedendaagse Zuid-Afrika.

In het Stedelijk zal een selectie te zien zijn uit Faces and Phases (2006 – heden), een serie krachtige, ontroerende en indringende portretten van vrouwen uit de lesbische gemeenschap in haar land, uit de serie Brave Beauties, over transgenders, en uit haar meest recente serie Somnyama Ngonyama (Hail, the Dark Lioness), waarin zij zelf figureert. Muholi fotografeert vanuit een ‘insider positie’ de zwarte lesbische en transgender gemeenschap in Zuid Afrika. Haar fotoseries analyseren en becommentariëren op gevoelige en vaak geestige wijze stigmatiserende representaties van de zwarte lesbische vrouw.

Als primeur voor Nederland zal Muholi’s meest recente serie Somnyama Ngonyama (Hail the Black Lioness, 2015-heden) te zien zijn. In deze reeks zelfportretten, een radicaal nieuwe stap in haar werk, beeldt Zanele zichzelf af in de vele gedaanten die zij als zwarte lesbische vrouw belichaamt, in vaak theatrale ensceneringen. Met de extreem hoge zwart-wit contrasten die ze gebruikt, legt ze de nadruk op haar ‘blackness’. Conservator Hripsimé Visser: “Haar zelfportretten zijn ongelooflijk confronterend maar ook grappig en ontroerend. Op een uiterst inventieve manier creëert Muholi historisch, cultureel en persoonlijk geïnspireerde versies van ‘blackness’ Zij ondergraaft daarmee de clichébeelden van de zwarte vrouw en verwijst naar actuele discussies over stigmatisering en stereotypering.” 

Het Stedelijk Museum toont daarnaast een ruime selectie uit twee andere belangrijke series, Faces and Phases en Brave Beauties. Ook wordt de documentaire We Live in Fear (2013) geprojecteerd en is één van de tentoonstellingszalen ingericht als documentatieruimte voor Inkanyiso (in het Nederlands ‘Licht’), het multimedia internet platform dat Zanele Muholi in 2009 opzette om de geschiedenis van LGBTQI-gemeenschappen visueel vast te leggen.

Voor haar serie Faces and Phases (2006-heden) maakt Muholi ontroerende en indringende portretten van lesbiennes. In het gelijknamige boek uit 2014 zijn naast de foto’s teksten opgenomen gebaseerd op interviews die inzicht geven in de schrijnende werkelijkheid van het leven in een homofobe maatschappij. Het zijn veelal klassieke opnamen van zelfbewuste en tegelijkertijd kwetsbare vrouwen die in Zanele’s woorden “zowel een visueel statement vormen als een archief, en een vaak onzichtbare gemeenschap vastleggen, in kaart brengen en bewaren voor het nageslacht.” Uitgangspunt voor Muholi’s werk is dat de vrouwen zich deelnemers voelen aan haar project en zich nadrukkelijk willen presenteren als lesbiennes dan wel transgenders. Verschillende van hen volgt zij door de jaren heen en op de tentoonstelling is o.a. een monumentale wand-vullende montage van hun portretten te zien.

Zanele Muholi was in haar jeugd kapster en werd fotograaf dankzij de Market Photo Workshop, een foto-opleiding die de beroemde Zuid-Afrikaanse fotograaf David Goldblatt in Johannesburg opzette voor jonge studenten zonder financiële mogelijkheden. Kapsels en mode of in elk geval aandacht voor kleding en presentatie zouden een grote rol in Muholi’s werk blijven spelen. Zo bevat de reeks Brave Beauties (2014-heden), een ode aan de verleidingskunst en extravaganza van transgenders, expliciete verwijzingen naar mode en glamourfoto’s. In de serie Somnyama Ngonyama speelt zij met de culturele verwijzingen die de vaak zo complexe Afrikaanse kapsels bevatten, door zich te tooien met haarcreaties waarin volstrekt banale huishoudelijke voorwerpen zijn verwerkt, zoals wasknijpers of schuursponsjes. Ook deze serie is nog in ontwikkeling en moet uiteindelijk resulteren in 365 zelfportretten, één voor elke dag van het jaar.

Eind 2013 won Muholi de Prins Claus prijs en in 2015 kocht het Stedelijk vier werken van haar aan. 

OVER DE KUNSTENAAR

Werk van Zanele Muholi werd eerder in Nederland getoond in groepstentoonstellingen en is vertegenwoordigd in meerdere Nederlandse collecties, waaronder die van het Stedelijk Museum Amsterdam. Muholi’s zelfbenoemde missie is: 'to re-write a black queer and trans visual history of South Africa for the world to know of our resistance and existence at the height of hate crimes in SA and beyond'. Zij ontving verschillende prestigieuze prijzen voor haar werk, waaronder in 2013 de Prins Claus Prijs. Muholi woont en werkt in Johannesburg, Zuid-Afrika. 

credit

De Stedelijk Contemporary presentaties in 2017 zijn mede tot stand gekomen dankzij de genereuze bijdrage van hoofdbegunstiger Ammodo en de International Collector Circle en de Curator Circle.