Orde en Chaos

stedelijk|special events: AAA Series
Order and Chaos
September 14, 2012, 4 – 6 pm

Locatie: Koorzaal, Concertgebouw Amsterdam
Taal: Nederlands en Engels
Meer informatie en reserveringen: www.aaaserie.nl

Het Stedelijk Museum Amsterdam is één van de partners in de AAA serie, een reeks interdisciplinaire evenementen rondom hedendaagse kunst en muziek waarin het Koninklijk Concertgebouworkest samenwerkt met andere Amsterdamse instellingen. Op vrijdagmiddag 14 september verzorgen het Stedelijk en het Koninklijk Concertgebouworkest het onderdeel ‘Confrontaties: Muziek, Beeldende Kunst, Debat’. Het thema van de septembereditie van AAA 2012/2013 is ‘Orde en Chaos’, met onder meer Marcel Möring en Mariam Ghani. Kijk voor het volledige weekprogramma op www.aaaserie.nl.

In 1909 begon de Amerikaanse componist Charles Ives aan zijn Vierde Symfonie. Het zou een universele spirituele zoektocht worden, beginnend met een eenvoudig kerstlied: “Watchman, tell us of the night, what its signs of promise are.” De eenvoud daarvan staat in schril contrast met het chaotische vervolg. Hier klinkt de wereld zoals hij is, in al zijn verwarrende gelijktijdigheid. Nog voor Ives klaar was brak de Eerste Wereldoorlog uit en stortte de oude Europese orde ineen. Kort daarvoor, in 1912, was de Titanic, icoon van menselijke kundigheid en beheersing, dankzij een toevallig aanwezige ijsberg ten onder gegaan. Orde en chaos. Volgens de overlevering werd de hymne 'Nearer, My God, to Thee' gespeeld terwijl de mensen in de golven verdwenen - een ouderwetse kreet van hoop vanuit een chaotische wereld. Het lied speelt een centrale rol in Ives’ symfonie.

Het waren jaren waarin de breuklijnen met de oude tijd steeds duidelijker zouden worden. De eerste abstracte werken van Kandinsky ontstonden, Schönberg en Stravinsky zorgden voor schandalen in Wenen en Parijs, en James Joyce werkte aan zijn roman Ulysses, die in 1922 verschijnt. Het modernisme was een feit. Terwijl de wetenschap en haar toepassingen zich in sneltreinvaart bleven ontwikkelen, veranderde de kunst van een negentiende-eeuws burgerlijk schoonheidsvermaak in een individuele zoektocht naar het wezenlijke en naar de uitersten van de menselijke verbeelding.

De rol van de muze, die eeuwenlang door schoonheid en orde een (vaak religieus) antwoord bood in een chaotische, door goden bestuurde wereld, werd omgedraaid. In 1916, een jaar nadat Einstein zijn relativiteitstheorie publiceerde, vond de eerste Dada-opvoering in Zürich plaats: met vrolijke onzinnigheid werd de Zwitserse bourgeoisie op totale chaos getrakteerd. Bracht de wetenschap orde in het ons omringende universum aan het licht, het was de taak van kunst om juist chaos in die orde te brengen, aldus de filosoof Theodor Adorno in 1950. De ontstane verwarring voor museum- en concertpubliek bleef aan reikt tot in het tweede decennium van de 21ste eeuw.

De AAA-serie verbindt verschillende disciplines met elkaar. Deze Triple A week opent met experimentele films uit de jaren twintig in het nieuwe EYE en sluit af met een theaterproductie in Frascati. Natuurkundige Sander Bais buigt zich in SPUI25 over de werking van kunst op het grensvlak van orde en chaos. 

In Confrontaties, dat in samenwerking met het Stedelijk wordt georganiseerd, brengt Marcel Möring, de schrijver die zich onlangs kritisch uitliet over de huidige staat van de roman, zijn visie op het thema. Ook is de New Yorkse kunstenaar Mariam Ghani uitgenodigd en wordt haar film A Brief History of Collapses 2011-2012, die momenteel op de dOCUMENTA (13) in Kassel te zien is, vertoond. Het is een tweeluik over de geschiedenis van twee paleizen: het Fridericianum in Kassel en het Dar ul-Aman bij Kabul. De stenen spreken een waarheid voor zich, een verhaal over behoefte aan orde en ontaarding in chaos. Ghani wordt na afloop van de filmvertoning geïnterviewd door Hendrik Folkerts, curator van het Public Program van het Stedelijk.