Tentoonstelling — 4 sep t/m 5 dec 2021

Met de tentoonstelling 'Kirchner en Nolde: Expressionisme. Kolonialisme' belicht het Stedelijk Museum Amsterdam een tot nu toe weinig onderzocht aspect van het werk van deze twee bekende kunstenaars: de nauwe relatie tussen hun werk van tussen 1908 en 1918 en de koloniale werkelijkheid waarin het is ontstaan. Een actieve poging op het weergeven van de wederzijdse relatie tussen expressionisme en kolonialisme, een nieuwe blik. 

Het werk van Ernst Ludwig Kirchner en Emil Nolde staat bekend om de knallende kleuren en spontane penseelstreken waarmee zij mensen, landschappen en objecten op onconventionele wijze neerzetten. Niet eerder is onderzocht hoe deze motieven een gevolg zijn van het kolonialisme, waardoor deze kunstenaars in contact kwamen met mensen en kunst buiten Europese-landen. Dat gold voor de objecten uit de etnografische musea, die beide kunstenaars schilderden en tekenden, maar ook voor de performers van kleur en Zwarte modellen in het werk van vooral Kirchner, en voor de mensen en landschappen die Nolde op zijn reis naar Papoea-Nieuw-Guinea schilderde en tekende. Het is een verhaal van toe-eigening van een andere beeldtaal, maar bevestigt ook een racistisch wereldbeeld door de manier waarop mensen werden afgebeeld. 

Deze tentoonstelling focust niet alleen op het kunsthistorische verhaal van de kunstenaars, maar vertelt ook zoveel mogelijk de verhalen van de geportretteerde mensen en objecten. Naast schilderijen, tekeningen en sculpturen van Kirchner en Nolde zijn er ook werken van kunstenaars uit andere werelddelen en documentair materiaal uit de periode tussen ca. 1884 en 1918.  

Ernst Ludwig Kirchner, Zittende vrouw met houten sculptuur (Sitzende Frau mit Holzplastik), 1912. Foto: Travis Fullerton © Virginia Museum of Fine Arts

*Gedurende de looptijd van de tentoonstelling Bruce Nauman (t/m 24 oktober 2021) geldt een eenmalige toeslag.

Aan deze tentoonstelling is vier jaar onderzoek voorafgegaan in nauwe samenwerking met het Statens Museum for Kunst in Kopenhagen en een groep van externe experts. De volgende experts namen in verschillende stadia deel aan de adviesgroep: 

Lisa Hilli (kunstenaar met als onderzoeksgebied de problematiek en complexiteiten rondom cross-culturele identiteit), Nancy Jouwe (cultuurhistoricus op gebied van o.a. racisme en intersectionaliteit, en medeoprichter van Framer Framed), Susan Legêne (hoogleraar politieke geschiedenis aan de Vrije Universiteit in Amsterdam), Dr. Erna Lilje (junior curator West Nieuw-Guinea in het Nationaal Museum van Wereldculturen), Michael Mel (curator Oceanië in het Australian Museum in Sidney en docent aan de Universiteit van Goroka in Papua New Guinea), Prof. dr. Birgit Meyer (cultureel antropoloog en hoogleraar Religiewetenschap aan de Universiteit Utrecht), Wayne Modest (inhoudelijk directeur van het Nationaal Museum van Wereldculturen en bijzonder hoogleraar Material Culture and Critical Heritage Studies aan de Vrije Universiteit in Amsterdam), Yvette Mutumba (curator-at-large bij het Stedelijk en medeoprichter & hoofdredacteur van Contemporary And (C&)), Jeftha Pattikawa (projectleider inclusie van het Nationaal Archief in Den Haag), Mariska ter Horst (onafhankelijk museumconservator, kunsthistoricus), Dr. Anke Tonnaer (cultureel antropoloog aan de Radboud Universiteit, Nijmegen), Dr. Fanny Wonu Veys (conservator Oceanië in het Nationaal Museum van Wereldculturen) 

De tentoonstelling Kirchner en Nolde: Expressionisme. Kolonialisme is mede tot stand gekomen dankzij de genereuze bijdrage van Art Mentor Foundation Lucerne. De tentoonstelling is georganiseerd door het Stedelijk Museum Amsterdam in samenwerking met het Statens Museum for Kunst, National Gallery of Denmark en samengesteld door Beatrice von Bormann (Stedelijk Museum Amsterdam) en Dorthe Aegesen (Statens Museum for Kunst).